هەولێر، ئەیلوولی ٢٠٢٦، نووسینگەی ڕاگەیاندنی زانکۆ (UNPO) | نوێنەرانی ئەکادیمی لە کۆلێژی زانستە ئەندازیارییە کشتوکاڵییەکان لە زانکۆی دهۆک (UoD)، لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ لە شاری هەولێر بەشدارییان لە کۆبوونەوەیەکی گرنگدا کرد کە تایبەت بوو بە (پڕۆژەی فرەچەشنیی زیندەیی لە کوردستان) ناوەندی ڕاگەەیاندن و دەستپێشخەرییەکی ژینگەیی کە لەلایەن کوردستان فاوندەیشنەوە ڕێکخرابوو.
ئەکادیمیایانی زانکۆی دهۆک شارەزایی خۆیان لە فرەچەشنیی زیندەیی و پاراستنی ژیانی کێویدا دەخەنە ڕوو
نوێنەرایەتی زانکۆی دهۆک کرابوو لەلایەن مامۆستای یاریدەدەری پڕۆفیسۆر هونەر سەفەر مەهدی، شارەزا لە فرەچەشنیی زیندەیی، و مامۆستا ئەحمەد محەمەد حەسەن، شارەزا لە پاراستنی ژیانی کێوی.
بەشداریی ئەندامانی دەستەی وانەبێژانی زانکۆی دهۆک ڕەنگدانەوەی بەشداریی ئەکادیمیی زانکۆکەیە لەو دەستپێشخەرییانەی کە سەرنج دەخەنە سەر بەڵگەدارکردن، تێگەیشتن و پاراستنی فرەچەشنیی زیندەیی لە هەرێمی کوردستان.
سەکۆیەکی دیجیتاڵی بۆ فرەچەشنیی زیندەییی کوردستان
ئەم پڕۆژە سەراسەرییەی کوردستان لە ڕێگەی سەکۆی Climate.KRD جێبەجێ دەکرێت، ئامانجی کۆکردنەوە، ڕێکخستن و بڵاوکردنەوەی زانیارییە بنەڕەتییەکانە دەربارەی فرەچەشنیی زیندەییی ناوچەکە.
وەک بەشێک لەم دەستپێشخەرییە، بەم دواییانە ماڵپەڕی biodiversity.krd وەک بنکەداتایەکی تایبەتی سێ زمانە (کوردی، ئینگلیزی، و زاراوە زانستییەکان) ڕاگەیەندرا. ئەم سەکۆیە پێناسەی جۆرەکان، دابەشبوونی جوگرافی، دۆخی پاراستن، تۆماری وێنەیی، و سەرچاوە ئەکادیمییەکان دەگرێتەوە کە ڕووەک و ئاژەڵانی سەراسەری ناوچەکە دەپۆشێت.
سێ سوودی سەرەکی بنکەداتای فرەچەشنیی زیندەیی
لە کاتی کۆبوونەوەکەدا، بەشداربووان تیشکیان خستە سەر سێ سوودی سەرەکیی ئەم دەستپێشخەرییە:
پاراستنی داتا و زانیارییەکان: ناوەندیکردن و ڕێکخستنی زانیارییەکانی فرەچەشنیی زیندەیی سەرچاوەیەکی دەستگەیشتوو بۆ توێژەران و زانایانی ژینگە دابین دەکات.
بەرزکردنەوەی هۆشیاریی گشتی: سەکۆ ئاسانەکەی بەکارهێنەر ئامانجی زیادکردنی تێگەیشتنی گشتییە دەربارەی ژینگەی سروشتیی ناوچەکە، ئاڵۆزییە ژینگەیییەکان، و گرنگیی پاراستنی سیستەمە ئیکۆلۆژییە ناوخۆییەکان.
پشتیوانیکردنی هەوڵەکانی پاراستن: بنکەداتاکە بنەمایەکی زانستی بۆ پلاندانانی داهاتووی پاراستن دابین دەکات، لەوانە دەستنیشانکردنی ئەو جۆرانەی گرنگیی تایبەتیان هەیە و پشتیوانیکردنی چاودێریی بەردەوامی ژیانی کێویی لەناوچوون.
پێشخستنی بەڵگەدارکردنی ڕووەکەکانی کوردستان
لە بەشی دووەمی کۆبوونەوەکەدا، مامۆستای یاریدەدەر ئیبراهیم زیاد یوسف، شارەزا لە پۆلێنکردنی ڕووەک، هاوشانی شارەزایانی تری ڕووەکناسی بەشداریی کرد.
گفتوگۆکان سەرنجیان خستە سەر دەستپێشخەری و ئاڵۆزییەکانی پەیوەندیدار بە پۆلێنکردنی ڕووەک و ئاژەڵانی هەرێمی کوردستان و پەرەپێدانی بنکەداتایەکی نیشتمانیی گشتگیر.
بەشداربووان زانیارییەکانی سەرچاوە نێودەوڵەتییەکانی وەک "Plants of the World Online (POWO)"یان لەگەڵ ئەدەبیاتی زانستیی بەربڵاو و ئەرشیفی دیجیتاڵیی ناوخۆیی بەراورد کرد، لەوانە "Flora of Kurdistan". ئەم دەستپێشخەرییە هەوڵ دەدات لەسەر تۆماری ئێستای زیاتر لە ١,٥٠٠ جۆری ڕووەکی ناوخۆیی بنیاد بنێت و بەشدار بێت لە بەڵگەدارکردنی بەشێکی بەربڵاوتر لە ٣,٣٠٠ جۆری ناسراوی ڕووەک لە عێراق.
بەهێزکردنی هاوکاری بۆ پاراستنی فرەچەشنیی زیندەیی
کۆبوونەوەکەی هەولێر بە گفتوگۆی بەرهەمدار کۆتایی هات کە میتۆدۆلۆژیایەکی ڕوون تری کاری بۆ دەستپێشخەرییەکە دەستنیشان کرد و جەختی لە گرنگیی ڕەخساندنی دەستگەیشتنی گشتی بۆ زانیارییە ژینگەیییەکان کردەوە.
تێیدا تیشک خرایە سەر ڕۆڵی تەواوکاریی دامەزراوە حکومییەکان، دامەزراوە ئەکادیمییەکانی وەک زانکۆی دهۆک، و توێژەرە سەربەخۆکان لە بەڵگەدارکردن و پاراستنی فرەچەشنیی زیندەییی ناوچەکەدا.
نووسەران: زانکۆی دهۆک، فاطمة محمود علي، بلند جلال ، و سیپەل محمدطاهر یوسف.
