کاتێک خەڵک بیر لە ژیانی کێویی لە کوردستان دەکەنەوە، زیاتر کەو، سوێسکە، چۆلەکەی ماڵان و چەقەڵیان بە خەیاڵدا دێت. بەڵام دوای توێژینەوە و ڕووپێوییە مەیدانییەکانی توێژەرانمان، تۆمارەکان فرەچەشنییەکی زۆر فراوانتر لە جۆرەکان دەردەخەن، لەوانەش شیردەر، باڵندە، خشۆک و وشکاوەکی و خشۆکی وا کە دەگمەنترن و کەمتر ناسراون.
لە ڕێگەی Climate.KRD ـەوە، کوردستان فاوندەیشن لەگەڵ توێژەران و وێنەگرانی ژیانی کێوی کار دەکات تا ئەم زانیارییانە لە پلاتفۆرمێکی دیجیتاڵیدا کۆبکاتەوە. ئامانجەکە ئەوەیە دۆزینەوە و بەکارهێنانی زانیارییە بەردەستەکان ئاسانتر بێت، هاوکات ببێتە بنەمایەک بۆ پڕۆژەی پاراستن و توێژینەوە و بەکارهێنانی بۆ مەبەستی هۆشیاری و پەروەردەییی زیاتر.
لە پشت تۆماری هەر جۆرێک لە جۆرەکانەوە، ڕەنج و ماندووبوونی کەسێک هەیە. وێنەیەک ڕەنگە ئەنجامی چەند کاتژمێرێک دانیشتن و چاوەڕوانی بێت بۆ چرکاندنی ساتێکی گونجاو. دەستنیشانکردنی جۆری زیندەوەرێکیش ڕەنگە پێویستی بە ڕاوێژ لەگەڵ پسپۆڕانی تردا بێت بۆ دڵنیابوونەوە لەوەی کە ئایا چ بەشێکە لە سروشتی کوردستان. جیاوازیی شوێن و چۆنیەتیی دابەشبوونی زیندەوەران بەسەر سیستەمە ژینگەیییە جیاوازەکاندا، فاکتەرێکی دیکەی گرنگە.
ئەم پڕۆژەیە بەرهەمی هەوڵەکانی د. کۆرش ئارارات، د. سلێمان تامر سەنعانی، ئیبراهیم زیاد، محەمەد دلێر، ڕاوێژ عوسمان، صابر درى، سۆما ئیبراهیم مەجید و سۆران حسێن ئەحمەدە. بەشدارییەکانیان بوارەکانی دەستنیشانکردنی جۆرەکان، وێنەگریی ژیانی کێوی، توێژینەوەی مەیدانی و چاودێریکردنی ئاژەڵان دەگرێتەوە. ڕۆڵی کوردستان فاوندەیشن کۆکردنەوەی ئەم هەوڵانە، پاڵپشتیکردنی پێداچوونەوەیان، و بەردەستکردنیانە بۆ ئامادەبووانێکی فراوانتر.
کێشەی کرداریی وامان دێتە ڕێگە کە شێوازی گەشەسەندنی بنکەداتاکەمان دیاری دەکەن؛ بۆ نموونە ڕەنگە ناوی زانستیی جۆرێک بەردەست بێت بەڵام ناوی کوردییەکەی هێشتا پێویستی بە پشکنین بێت، یان وێنەیەک بە ڕوونی ئاژەڵەکە نیشان بدات بەڵام شوێنەکەی پێویستی بە وردەکاریی زیاتر بێت، یان هەندێک تۆمار گفتوگۆی زیاتریان لەگەڵ توێژەری بەشداربوودا پێویستبێت.
چۆنیەتیی تێگەیشتن لە زانیارییەکان فاکتەرێکی ترە. هەبوونی تۆماری زیاتر لە پارێزگایەکدا مەرج نییە بە مانای دەوڵەمەندتری ئەو پارێزگایە بێت لە فرەچەشنیی زیندەییدا. ڕەنگە لە پارێزگایەکدا توێژینەوەی زیاتر کرابێت، یان وێنەگران زیاتر سەردانیان کردبێت، یان زانیاریی زیاتریان لێی بەردەست بێت. بە هەمان شێوە، نەبوونی ئاژەڵێک یان ڕووەکێک لە بنکەداتاکەدا نابێت وەک نەبوونی لە کوردستانیشدا سەیر بکرێت.
لەبەر ئەم هۆکارانە، دەبێت بنکەداتاکە وەک تۆمارێکی گەشەسەندوو سەیر بڕوانرێت نەک ئەرشیفێکی تەواوکراو و کۆتایی. ئەمە یارمەتیمان دەدات دیاری بڕیار بدەین تا ئێستا چی تۆمار کراوە و چی پێویستی بە کاری زیاترە.
تا ئێستا، لە ڕێگەی توێژەران و تیمەکەمانەوە ٨٤٤ جۆری ئاژەڵ و ١٤٠٨ جۆری ڕووەکمان تۆمارکردووە، و لەگەڵ گەشەکردندا، مەزەندە دەکەین تۆمارەکان لە سەد هەزار جۆر لە هەرێمی کوردستانی عێراقدا تێپەڕێنن.
هاوشانی گەشەکردنی پلاتفۆڕمەکە، کوردستان فاوندەیشن بەردەوام دەبێت لە کارکردن لەگەڵ توێژەران و وێنەگرانی ژیانی کێویی بۆ بەهێزکردنی تۆمارەکان و کاراکردنیان بۆ قوتابییان، کۆمەڵگە و خەمخۆرانی پاراستنی ژینگە. هیوادارین ئەم هەوڵە هاوبەشە خەڵکی زیاتر هان بدات تا بە زانیارییەکان خۆیان بەشدار بن و یارمەتیدەر بن لە تێگەیشتنێکی باشتر لەو جۆر و ژینگانەی پێویستیان بە سەرنج و چاودێریی ئێمەیە.
وێنەگر: صابر در
